Ks. Bolesław Margański
Tarnów
 Odpowiedź duszpasterzy na list apostolski  w formie motu proprio Benedykta XVI  Summorum Pontificum 

1. Wprowadzenie 

Ojciec Święty Benedykt XVI w liście apostolskim w formie motu proprio Summorum Pontificum (Najwyżsi Kapłani) z 7 lipca 2007 r.najpierw poucza, iż papieże "aż po czasy obecne zawsze czuwali, aby Kościół Chrystusowy sprawował przed Bożym Majestatem kult w sposób godny, i ". Następnie przypomina wciąż obowiązującą zasadę, "według której każdy Kościół partykularny winien się zgadzać z Kościołem powszechnym nie tylko w dziedzinie nauki wiary i znaków sakramentalnych, lecz także  w odniesieniu do powszechnie przyjętych zwyczajów sięgających apostolskiej i nieprzerwanej tradycji. Zwyczaje te winny być zachowywane nie tylko dla uniknięcia błędów, lecz także w celu przekazywania nienaruszonej wiary, ponieważ zasada modlitwy Kościoła odpowiada zasadzie jego wiary" (lex orandi legi credendi respondet).

W historii Kościoła szczególną troskę w tym względzie wykazali papieże, a zwłaszcza św. Grzegorz Wielki i św. Pius V. Pierwszy z nich pragnął, aby przekazać ludom Europy zarówno wiarę katolicką, jak i skarby kultu i kultury zebrane przez Rzymian podczas poprzednich stuleci i dlatego "zarządził, aby ograniczyć i zachowywać formę świętej liturgii, ofiary Mszy św. oraz Oficjum, do formy sprawowanej w Rzymie." Toteż liturgia łacińska sprawowana według zwyczajów Rzymu ożywiała wiarę i pobożność, życie duchowe oraz kulturę licznych narodów. Drugi zaś - św. Pius V - "podążając za ustaleniami Soboru Trydenckiego, odnowił kult Kościoła, wydał poprawione księgi liturgiczne, , i przekazał je Kościołowi łacińskiemu do użytku." Wśród tych ksiąg należy wymienić zwłaszcza Mszał Rzymski. Również późniejsi Biskupi Rzymu, a wśród nich Klemens VIII, Urban VIII, św. Pius X i bł. Jan XXIII troszczyli się o odnowę obrzędów i ksiąg liturgicznych oraz podejmowali się zadania przeprowadzenia bardziej generalnej reformy. Następnie Ojcowie Soboru Watykańskiego II wyrazili pragnienie, "aby obserwancja i szacunek należne kultowi Bożemu zostały zreformowane i przystosowane do wymogów naszych czasów". Toteż "Paweł VI zatwierdził w 1970 r. odnowione księgi liturgiczne Kościoła łacińskiego; przełożone na całym świecie na liczne języki nowożytne zostały przyjęte z radością zarówno przez biskupów, jak też księży i wiernych. Jan Paweł II zatwierdził trzecie wydanie Mszału Rzymskiego. W ten sposób biskupi rzymscy pracowali, aby ta " .

Jednakże "w niektórych regionach liczni wierni przywiązali się i wciąż pozostają przywiązani z taką miłością i zaangażowaniem do wcześniejszych form liturgicznych, które głęboko naznaczyły ich kult i ich ducha, że najwyższy kapłan Jan Paweł II, przynaglany troską o tych wiernych, w 1984 r. specjalnym indultem Quattuor abhinc annos Kongregacji Kultu Bożego przyznał prawo do korzystania z Mszału Rzymskiego wydanego w 1962 r. przez Jana XXIII; następnie w 1988 r. listem apostolskim Ecclesia Dei  w formie motuproprio, Jan Paweł II wezwał biskupów do szerokiego  i hojnego korzystania z tego prawa na rzecz wszystkich wiernych, którzy by o to prosili". 

2. Tekst do podania księżom w czasie spotkania 

Ojciec Święty Benedykt XVI wziąwszy pod uwagę prośby wiernych  i opinię ojców kardynałów zebranych na Konsystorzu 22 marca 2006, przywoławszy Ducha Świętego, ustalił listem apostolskim Najwyżsi Kapłani:

Art. 1. Mszał Rzymski ogłoszony przez Pawła VI jest zwyczajnym wyrazem zasady modlitwy (Lex orandi) Kościoła katolickiego obrządku łacińskiego. Jednakże Mszał Rzymski ogłoszony przez św. Piusa V i wydany po raz kolejny przez bł. Jana XXIII powinien być uznawany za nadzwyczajny wyraz tej samej zasady modlitwy (Lex orandi) i musi być odpowiednio uznany ze względu na czcigodny i starożytny zwyczaj. Te dwa wyrazy zasady modlitwy (Lex orandi) Kościoła nie mogą w żaden sposób prowadzić do podziału w zasadach wiary (Lex credendi). Są to bowiem dwie formy tego samego rytu rzymskiego.

Jest przeto dozwolone odprawiać ofiarę Mszy zgodnie z edycją typiczną Mszału Rzymskiego ogłoszoną przez bł. Jana XXIII w 1962 jako nadzwyczajną formą liturgii Kościoła. Zasady zaś użycia tego Mszału są obecnie następujące:

Art. 2. W Mszach odprawianych bez udziału ludu, każdy ksiądz katolicki obrządku łacińskiego, diecezjalny czy zakonny, może używać Mszału Rzymskiego bł. Jana XXIII lub Mszału Rzymskiego ogłoszonego przez Pawła VI  w 1970 i może to robić każdego dnia z wyjątkiem Triduum Wielkanocnego. Dla takiego odprawiania, przy użyciu któregokolwiek z Mszałów, ksiądz nie potrzebuje żadnej zgody Stolicy Świętej ani ordynariusza.

Art. 3. Wspólnoty Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego, czy to na prawie diecezjalnym czy papieskim, które pragną odprawiać Mszę zgodnie z edycją Mszału Rzymskiego ogłoszoną  w 1962, podczas celebracji wspólnotowych lub konwentualnych w swoich oratoriach, mogą to czynić. Na takie celebracje czynione często, zwykle lub stale, decyzja musi zostać podjęta przez wyższego przełożonego.

Art. 4. W Mszach odprawianych w duchu art. 2 mogą uczestniczyć  z własnej woli wierni, którzy wyrażą taką chęć.

Art. 5. § 1. W parafiach, w których istnieje stabilna grupa wiernych przywiązanych do wcześniejszych tradycji liturgicznych, proboszcz powinien chętnie przyjąć ich prośbę o odprawianie Mszy w rycie wg Mszału Rzymskiego ogłoszonego w 1962 i zapewnić, aby dobro tych wiernych stało w zgodzie ze zwykłą opieką duszpasterską w parafii i pod kierunkiem biskupa zgodnie  z kanonem 392, unikając niezgody i wybierając jedność Kościoła.

§ 2. Celebracje zgodne z Mszałem bł. Jana XXIII mogą mieć miejsce  w dni pracy; zaś w niedzielę i święta może odbywać się tylko jedna taka Msza.

§ 3. Dla wiernych i księży, którzy o to proszą, proboszcz powinien zezwolić na odprawianie dodatkowych ceremonii w nadzwyczajnej formie przy specjalnych okazjach, takich jak śluby, pogrzeby czy w jednorazowych sytuacjach, np. pielgrzymkach.

§ 4. Kapłani, którzy używają Mszału bł. Jana XXIII muszą to umieć  i nie mogą być obciążeni pod względem prawnym.

§ 5. W kościołach, które nie mają charakteru parafialnego ani konwentualnego obowiązkiem rektora jest udzielanie wspomnianych wyżej pozwoleń.

Art. 6. Podczas Mszy odprawianych w obecności ludu zgodnie  z Mszałem bł. Jana XXIII, czytania mogą odbywać się w języku narodowym, zgodnie z wydaniami zatwierdzonymi przez Stolicę Apostolską.

Art. 9. § 1. Proboszcz, po dokładnym rozważeniu wszystkich okoliczności może wyrazić zgodę na użycie starego rytuału przy sprawowaniu sakramentów: chrztu, małżeństwa, pokuty, namaszczenia chorych, jeśli dobro dusz tego wymaga.

§ 3. Duchownym posiadającym wyższe święcenia wolno używać także brewiarza, promulgowanego w 1962 r. przez bł. Jana XXIII.

3. Odpowiedź duszpasterzy na omawiany list apostolski 

1) Należy zaznajomić się z pełnym tekstem listu apostolskiego Benedykta XVI, dostrzec i uznać wielką troskę Ojca Świętego o jedność wiary katolickiej, o uszanowanie języka, wielości obrzędów i piękna liturgii rzymskiej oraz zwyczajów sięgających apostolskiej i nieprzerwanej tradycji,  a także o dostosowanie liturgii do wymogów naszych czasów, by "liturgiczna budowla... oczyszczona ze smutnych przejawów starzenia się, na nowo ukazała się w splendorze swojej godności i harmonii". W rozmowach z wiernymi należy wyrażać słuszną wdzięczność dla Ojca Świętego za ten list.

2) Należy pamiętać, że istnieje jeden ryt rzymski, który ma dwie formy: zwyczajną i nadzwyczajną. Mszał Rzymski ogłoszony przez Pawła VI jest zwyczajnym wyrazem zasady modlitwy Kościoła katolickiego obrządku łacińskiego, zaś Mszał Rzymski ogłoszony przez św. Piusa V i wydany po raz kolejny przez bł. Jana XXIII ma być uznawany za nadzwyczajny wyraz tej samej zasady modlitwy. Ryt "trydencki" jest więc formą nadzwyczajną.

3) Należy nie wprowadzać z własnej inicjatywy Mszy "trydenckiej" dla pojedynczych osób lub dla małej wspólnoty wiernych, gdyż do takiej celebracji w klasycznym rycie rzymskim trzeba być dobrze przygotowanym, właściwie rozumieć bogatą symbolikę i "tajemniczość" obrzędów, pielęgnować chorał gregoriański, mieć właściwe księgi, naczynia i szaty liturgiczne oraz odpowiednie wyposażenie wnętrza kościelnego.

4) Należy być jednak przygotowanym na ewentualne prośby wiernych o odprawianie Mszy w rycie wg Mszału Rzymskiego Jana XXIII z roku 1962 i roztropnie, z życzliwością odpowiadać na nie, "aby dobro tych wiernych stało w zgodzie ze zwykłą opieką duszpasterską w parafii i pod kierunkiem biskupa zgodnie z kanonem 392, unikając niezgody i wybierając jedność" (Art. 5. § 1).

5) Gdyby prośby o odprawianie Mszy zgodnie z Mszałem bł. Jana XXIII pochodziły od "stabilnej" grupy wiernych szczególniej przywiązanych do wcześniejszych tradycji liturgicznych i pozostających w łączności  z Kościołem pod przewodnictwem Ojca Świętego, wtedy proboszcz (rektor kościoła) winien zapewnić takie celebracje, które mogą mieć miejsce w dni pracy; zaś w niedzielę i święta może odbywać się tylko jedna taka Msza.

6) Jeśliby zachodziła potrzeba organizowania takich celebracji dla wiernych z danej parafii lub np. w jednym kościele dla wiernych z kilku parafii dekanatu, wówczas ksiądz proboszcz, względnie ks. dziekan (w razie potrzeby) porozumie się z Kurią Diecezjalną albo z przewodniczącym Diecezjalnej Komisji Liturgicznej, aby otrzymać stosowną pomoc.

CZĘŚĆ I: URZĘDOWO-INFORMACYJNA

Akta Stolicy Aostolskiej

Akta Konferencji Episkopatu Polski

Akta Biskupa Tarnowskiego

Dekrety i zarządzenia

Inne dekrety

Z ŻYCIA DIECEZJI

Godności – zwolnienia – nominacje

Zmarli kapłani

CZĘŚĆ II: FORMACYJNO-PASTORALNA

Opracowania

Święci żyją świętymi